زمان رسیدگی و نکات مهم برداشت چغندرقند
هنگامی كه عيار قند و درجه خلوص شربت ريشه به بيشينه ميزان برسد، زمان مناسب برداشت چغندرقند است. در دوره اوليه رشد چغندرقند، برگها بهطور كلی بزرگ ميشوند و وزن آنها از وزن ريشه نيز تجاوز ميكند. در اواخر مرداد ماه و اوايل شهريورماه وزن برگها به بيشينه خود میرسد. سپس برگهای بيرونی بهتدريج زرد شده و میريزند. بهطور معمول هنگامی چغندرقند رسيده كامل و آماده برداشت شود، وزن ريشه نزديك به دو برابر وزن برگها می شود
تعيين تاريخ برداشت به ميزان رسيدگی چغندرقند، آغاز عمليات بهرهبرداری كارخانههای قند، و آب و هوای منطقه بستگی دارد. در زراعت بهاره، چنانچه كشت بههنگام انجام شود میتوان چغندر قند را در اوايل پاييز برداشت كرد.
فاصله كاشت تا برداشت چغندرقند، بر حسب رقم 150 تا 270 روز است. برداشت بايد هنگامی انجام شود كه وزن ريشه و درصد قند به بيشينه ميزان رسيده باشد.
در مرحله برداشت چغندرقند، نکات زیر مورد توجه و تأکید میباشند:
- مدیریت رطوبت خاک: حدود دو هفته پیش از برداشت، آبیاری قطع شود. چنانچه رطوبت خاک در هنگام برداشت خیلی کم باشد، ابتدا یک آبیاری سطحی انجام داده و پس از گاورو شدن مزرعه، اقدام به برداشت شود. خاک خیلی خشک باعث شکستگی ریشهها و کاهش محصول و همچنین بارگیری کلوخههای خشک همراه با ریشهها میشود. از سوی دیگر، اگر مزرعه خیلی مرطوب باشد، علاوه بر فشردگی و کاهش حاصلخیزی خاک، عملیات برداشت با دشواری روبرو شده و گل و لای زیادی به ریشهها چسبیده و همراه آنها به کارخانه حمل میشود.
- زمانبندی برداشت مکانیزه: در برداشت مکانیزه، فاصله زمانی بین قطع برگها و سرزنی ریشهها تا کندن آنها از زمین نباید بیشتر از ۲ تا ۳ روز باشد. زیرا با قطع برگها و باقی ماندن ریشهها در زمین، به تناسب زمان، ریشهها رشد سبزی کرده و میزان قند محصول کاهش مییابد.
- بازگرداندن بقایای گیاهی به خاک: ضروری است که برگها و طوقهها پس از برداشت به خاک برگردانده شوند و از بیرون بردن آنها از مزرعه برای مصرف دام خودداری شود تا حاصلخیزی خاک افزایش یابد.
- کاهش آسیب به ریشهها: در عملیات برداشت، بارگیری و حمل ریشهها به کارخانه یا سیلو کردن در مزرعه، تا حد امکان از زخمی شدن و شکستن ریشهها خودداری شود. ریشههای آسیبدیده به سرعت میپوسند و ضایعات را افزایش میدهند.
- مدیریت ریشههای آسیبدیده: حمل جداگانه ریشههای زخمی، پلاسیده یا یخزده و خودداری از اختلاط آنها با ریشههای تازه توصیه میشود. در کارخانه قند نیز اینگونه ریشهها پس از شناسایی، باید بیدرنگ برای مصرف استفاده شوند.
- تأثیر برداشت با کمباین بر خاک: برداشت چغندرقند با کمباین باعث خرد شدن برگها و تبدیل آنها به مواد آلی و بهبود خاک میشود. ارزش اندام هوایی یک هکتار چغندرقند معادل ۲۰ تا ۳۰ تن کود حیوانی است.
- اهمیت برداشت بههنگام: برداشت بههنگام چغندرقند در پاییز موجب افزایش محصول غلات جایگزین آن (در تناوب) خواهد بود. برای اینکه چغندرقند بههنگام برداشت شده و جای آن محصول دیگری کشت شود، باید چغندرقند در بهار زودتر کشت شود.
نشانههای رسيدگی و زمان برداشت چغندرقند
نشانههای رسيدگی چغندرقند عبارتاند از:
- زرد شدن برگهای پير
- كند شدن رشد برگهای جوان و اندامهای هوايی در پايان دوره رشد
در مناطق سرد و معتدل
محاسن تعجيل در برداشت عبارتاند از:
- وجود فرصت كافی برای آمادهسازی و حمل محصول به كارخانه
- جلوگيری از كاهش محصول و درصد قند ناشی از بروز سرما و يخبندان
- وجود فرصت كافی برای قرار دادن كشت گندم در تناوب، پس از برداشت چغندرقند در پاييز
زمان برداشت چغندرقند
در کشت بهاره، برداشت چغندرقند باید در فصل پاییز، پیش از سرمای زمستان انجام شود. دوره برداشت از اوایل مهر تا آذرماه میتواند ادامه داشته باشد. در کشت پاییزه، در مناطق گرمسیر، برداشت از فروردین تا خردادماه انجام میشود.
روشهای برداشت چغندرقند
برداشت سنتی
در این روش، تمام عملیات شامل بیرون آوردن ریشهها از زمین، سرزنی و بارگیری آنها به صورت دستی انجام میشود. این روش معمولاً در قطعات کوچک و مزارع کرتی (باغچهای) کاربرد دارد. با توجه به هزینه بالای کارگر و طولانی شدن زمان برداشت، این روش توصیه نمیشود. اما با استفاده از ماشینها و ادوات کوچک کاشت و داشت، و با اعمال خطوط کشت در کرتها، امکان برداشت با چغندرکن و کاهش هزینههای کارگری وجود دارد.
برداشت نیمهمکانیزه
در برداشت نیمهمکانیزه، بیرون آوردن ریشهها از خاک توسط چغندرکنهای یک تا سه ردیفه و با استفاده از نیروی محرکه تراکتور انجام میشود. این عملیات در زمان گاورو شدن (آماده شدن) مزرعه چغندر صورت میگیرد. در این روش، برگها و جوانههای روی طوقه به طور کامل از ریشهها حذف میشوند. طوقه باید با حداکثر یک تا دو سانتیمتر پایینتر از تاج ریشه قطع شود؛ حذف بیش از حد طوقه باعث ضایعات قندی خواهد شد. تیزی ادوات مورد استفاده در سرزنی در ترمیم محل سرزنی مؤثر است.
برداشت مکانیزه
در این روش، کلیه عملیات شامل سرزنی، چغندرکنی و بارکنی به صورت جداگانه یا یکجا توسط ماشینآلات انجام میشود. در شرایط کنونی، به دلیل کمبود نیروی کارگری، هزینههای بالای برداشت کارگری و نیاز به تسریع در عملیات برداشت، استفاده از ماشینها و کمباینهای برداشت ضروری است.
ضرورت مکانیزاسیون برداشت چغندرقند
امروزه در بسیاری از مزارع چغندرقند کشور، برداشت به صورت دستی و با صرف هزینه بالا توسط کارگران انجام میشود. با توجه به کمبود نیروی کارگری کشاورزی و روند افزایشی دستمزدها، هزینه برداشت سنتی افزایش یافته است. در صورت تداوم این روند، کشت چغندرقند ممکن است به یک کشت غیر اقتصادی تبدیل شود.
با تهیه و تدارک ماشینها و ادوات برداشت، به تدریج سطح مزارع چغندرقند به صورت مکانیزه کامل برداشت خواهد شد. این امر علاوه بر انجام بههنگام عملیات برداشت و کاهش ضایعات در حد قابل قبول، موجب کاهش قابل توجه هزینههای برداشت میشود. همچنین، این روند باعث آشنایی، تشویق و ترغیب زارعین به برداشت مکانیزه شده و در درازمدت، بخش عمدهای از کشت به صورت مکانیزه برداشت خواهد شد.
بدون دیدگاه