نقش تغذیه برگی در رشد و نمو مرکبات
از مهمترین فاکتورهای محیطی مؤثر بر رشد و نمو درختان مرکبات، تغذیه اصولی و متعادل میباشد.
به طور کلی، برای رشد و نمو گیاه ۱۶ عنصر غذایی مورد نیاز است. گیاه کربن، هیدروژن و اکسیژن مورد نیاز خود را از اتمسفر و آب جذب میکند. اگر شرایط خاک از لحاظ تهویه و رطوبت مناسب باشد، گیاه به راحتی کربن، هیدروژن و اکسیژن را از خاک جذب کرده و کمبودی از لحاظ این سه عنصر برای گیاه وجود نخواهد داشت. در صورت بروز کمبود هر یک از ۱۳ عنصر باقیمانده در گیاه، باید آن عناصر از طریق ریشه و یا بخش هوایی برای گیاه تأمین شوند. گیاهان قادرند عناصر را هم از طریق ریشه و هم برگ جذب کنند. وقتی این عناصر روی برگ گیاه محلولپاشی شوند، اصطلاح تغذیه برگی برای این روش کوددهی به کار برده میشود.
اهمیت تغذیه برگی
تغذیه برگی روشی متداول برای تأمین عناصر غذایی در مرکبات است. در این روش عناصر مورد نیاز گیاه به سرعت و با کارایی نسبتاً بالایی در اختیار گیاه قرار میگیرند. کاهش مصرف کودهای شیمیایی و پیامدهای زیستمحیطی ناشی از استفاده بیرویه از این قبیل کودها از ویژگیهای این روش کوددهی است. در واقع، خطر از دست رفت عناصر غذایی در تغذیه برگی نسبت به کاربرد خاکی کمتر است. تغذیه برگی در کوتاهترین زمان ممکن میتواند اثر خود را نشان دهد، زیرا عناصر غذایی در مجاورت سطحی قرار میگیرند که به طور مستقیم وارد گیاه میشوند. در زمانهایی که تأمین سریع عناصر غذایی برای گیاه ضروری است و یا تولیدکننده به دنبال افزایش عملکرد و کیفیت میوه میباشد، محلولپاشی راهکاری مناسب است.
نیتروژن، فسفر و پتاسیم: کدام عناصر از طریق برگ جذب بهتری دارند؟
باید به این نکته توجه نمود که مقدار عناصر غذایی که از طریق برگهای مرکبات جذب میشود در مقایسه با مقدار عنصری که از طریق ریشه جذب میگردد، ناچیز است. عناصر کمنیاز را میتوان به صورت برگی به کار برد، زیرا مقدار زیادی از این عناصر مورد نیاز نیست؛ اما برگها جایگاه اصلی برای جذب عناصر پرنیاز نیستند و کاربرد کامل عناصر پرنیاز گیاه از طریق برگ عملاً غیرممکن است.
به هر حال، بخش زیادی از نیاز درختان مرکبات به نیتروژن از طریق تغذیه برگی تأمین میگردد و در موارد خاص، فسفر و پتاسیم به صورت برگی استفاده میشوند. تغذیه برگی عناصر پرنیاز ثانویه شامل کلسیم، منیزیم و گوگرد، و عناصر کمنیاز شامل روی، مس، منگنز، بور و مولیبدن روشی مناسب برای تأمین نیاز گیاهان به این عناصر میباشد.
مزیتهای کاربرد برگی عناصر غذایی نسبت به کاربرد خاکی
کاربرد برگی عناصر غذایی، رویکردی نوین و کارآمد در تغذیه گیاهی است که مزایای قابل توجهی نسبت به روشهای سنتی کاربرد خاکی دارد. در شرایطی که عوامل محیطی مانند دمای نامناسب، رطوبت ناکافی یا بیش از حد، زهکشی ضعیف، pH نامتعادل خاک یا شوری بالا، فرآیند جذب عناصر غذایی از طریق ریشه را مختل میکنند، کاربرد برگی به عنوان یک راهحل سریع و مؤثر عمل میکند. این روش به گیاه اجازه میدهد تا در زمانهای حیاتی رشد، مانند مراحل حساس گلدهی، تشکیل میوه یا دورههای بحرانی کمبود عناصر، نیازهای تغذیهای خود را به سرعت تأمین کند. بدین ترتیب، با غلبه بر محدودیتهای جذب خاکی، به بهبود رشد، افزایش عملکرد و ارتقاء کیفیت محصولات کمک شایانی مینماید.
آناتومی برگ مرکبات
مشابه سایر گیاهان گلدار، یک برگ کامل مرکبات شامل پهنک و دمبرگ میباشد. لایه اپیدرم سطح بالایی و پایینی برگ مرکبات را میپوشاند. سلولهای نردهای حاوی اگزالات کلسیم در زیر اپیدرم فوقانی قرار گرفتهاند. اپیدرم تحتانی ترکیبی از سلولهای پارانشیمی و روزنهها میباشد. روزنهها از یک منفذ به همراه دو سلول محافظ تشکیل شدهاند. سطح داخلی منفذ روزنه، کوتینی شده که این لایه کوتینی مانعی برای نفوذ آب و دیگر ترکیبات محلول از طریق روزنه میباشد. لایه کوتیکول تشکیل یافته بر سطح اپیدرم فوقانی و تحتانی برگ، اولین مانع در برابر جذب ترکیبات محلول از طریق سطح برگ را ایجاد کرده و نیز باعث آبگریزی سطح برگ میشود. اسیدهای چرب، الکلهای اولیه، استرها و هیدروکربنها، ساختارهای اصلی لایه مومی کوتیکول در مرکبات میباشند. به هر حال، کمیت و شیمی لایه موممانند که سطح کوتیکول را پوشانده، طی توسعه برگ مرکبات تغییر کرده و این امر قابلیت خیس شدن و نفوذپذیری کوتیکول برگ مرکبات را تحت تأثیر قرار میدهد.
لزوم تأمین سریع عناصر غذایی برای گیاه
فاکتورهایی از قبیل شرایط اقلیمی و عملیات کشت و کار بر کمیت و کیفیت تولید مرکبات تأثیرگذار میباشند. در اقلیمهای نیمهگرمسیری، دما معمولاً برای چندین ماه طی زمستان پایینتر از صفر فیریولوژیک است. این دوره سرما در این مناطق منجر به توقف رشد درختان میشود. دمای سرد طی این دوره رکود، باعث القای جوانههای گل میشود. هنگامی که دما در بهار افزایش مییابد، رشد رویشی را تحریک کرده و باعث نمو جوانههای گل و به دنبال آن گلدهی میگردد. واضح است که اندامهای زایشی و رویشی برای منابع موجود (شامل کربوهیدراتها و عناصر غذایی) در بهار با یکدیگر رقابت میکنند و تغذیه برگی در این زمانها میتواند اثرات مطلوبی بر عملکرد داشته باشد. علاوه بر این، کاربرد تغذیه برگی در زمانهایی که کمبود عناصر غذایی تشخیص داده شده، ممکن است مؤثرتر باشد. در واقع، در گیاهانی که دچار کمبود هستند، سرعت جذب از طریق برگ بیشتر از گیاهانی است که کمبود ندارند. به هر حال، زمانی که علائم کمبود ظاهر شوند، تغذیه برگی سریعترین روش است که اکثر عناصر غذایی وارد گیاه میشوند؛ هرچند ممکن است در این مرحله بخشی از پتانسیل تولید درخت از دست رفته باشد.
نتیجهگیری
کاربرد تغذیه برگی در زمانهایی که کمبود عناصر غذایی تشخیص داده شده، ممکن است مؤثرتر باشد. در واقع، در گیاهانی که دچار کمبود هستند، سرعت جذب از طریق برگ بیشتر از گیاهانی است که کمبود ندارند. به هر حال، زمانی که علائم کمبود ظاهر شوند، تغذیه برگی سریعترین روشی است که در آن اکثر عناصر غذایی وارد گیاه میشوند. هرچند ممکن است در این مرحله بخشی از پتانسیل تولید درخت از دست رفته باشد.
بدون دیدگاه